Xử lý quần áo cũ đúng cách để giảm 'rác thải thời trang'

Ngành thời trang thải ra 92 triệu tấn rác mỗi năm, nhưng ít người biết thói quen "dọn tủ" từ thiện thiếu chọn lọc đang góp phần làm trầm trọng thêm con số này.

Dọn dẹp tủ quần áo là một trong những việc nhà nhà thường làm vào dịp sát Tết. Với quần áo cũ, giải pháp đầu tiên nhiều người nghĩ tới là đem gửi tổ chức từ thiện. Họ tin rằng việc này giúp loại bỏ đồ không còn nhu cầu sử dụng, chuyển tới người cần, qua đó giảm rác thải thời trang. Tuy nhiên, thực tế nhiều khi trái ngược.

Aja Barber, tác giả cuốn sách "Consumed" (tạm dịch: Tiêu dùng) - tập trung vào mối liên hệ giữa thời trang nhanh, biến đổi khí hậu và chủ nghĩa tiêu dùng - cảnh báo phần lớn quần áo được quyên góp không đến được "nơi tốt đẹp mà chúng ta kỳ vọng". Chúng sẽ bị thải bỏ ra bãi rác hoặc xuất khẩu tới thủ phủ rác thời trang tại các nước kém phát triển như Ghana, Kenya và Uganda.

Năm ngoái, cửa hàng từ thiện nhỏ Second Life ở East Sussex (Anh) phải thải bỏ 250 kg quần áo mỗi hai tuần. Còn kho từ thiện của bệnh viện dưỡng lão St Luke ở Sheffield bỏ đi tới 2 tấn đồ cũ sau ba ngày.

Một phần của 2 tấn rác thời trang được thu gom trong ba ngày tại kho từ thiện Bệnh viện dưỡng lão St Luke ở Sheffield, Anh, ngày 29/4/2025. Ảnh: The Guardian

Hàng năm, ngành thời trang thải ra 92 triệu tấn rác trên toàn cầu, theo Liên Hợp Quốc. Bình quân mỗi giây lại có một xe tải chất đầy quần áo cũ được đốt bỏ hoặc chôn lấp. Tuy nhiên, hoạt động quyên góp từ thiện nếu không đúng cách có thể làm tăng gánh nặng rác thải. Nhiều người giữ tư duy "dọn nhà", gửi đi tất cả đồ không dùng khiến nơi tiếp nhận quá tải.

Về cơ bản, mô hình hoạt động của một tổ chức từ thiện là chọn lọc những món đồ còn sử dụng được để bán, gây quỹ. Những món đồ rách, dính vết bẩn, mùi hôi... là rác, đơn vị tiếp nhận phải trả thêm tiền để xử lý chúng đúng quy cách.

"Tức là, đồ bạn nghĩ là quyên góp cho họ, thực chất lại khiến họ tốn tiền", Jen Graham, stylist thời trang kiêm KOL chuyên mua sắm đồ cũ, nói. Cô sở hữu tài khoản Charity Shop Girl với hơn 1,7 triệu lượt thích trên TikTok và hàng trăm người theo dõi trên Instagram.

Dưới đây là các bước xử lý quần áo cũ đúng cách, theo gợi ý của các chuyên gia.

Gửi từ thiện

Jen khuyến nghị nguyên tắc cơ bản là "đừng đem từ thiện một món đồ mà bạn không dám cho bạn bè". Người dùng cũng cần giặt sạch quần áo, đóng gói cẩn thận vào túi kín, và không nên gửi quá nhiều mỗi lần. Jen cho biết việc chèn lượng lớn quần áo vào túi khiến vải dễ nhàu, hư hại trong quá trình vận chuyển.

Theo Jen, chất lượng đồ quan trọng hơn thương hiệu. Cô khuyến nghị đồ quyên góp nên là sản phẩm thiết yếu, chất lượng còn tốt như giày thể thao, túi xách, khăn quàng...

Một số tổ chức tại Việt Nam nhận quần áo cũ thường xuyên gồm REshare, Urban Circular Space, E2K. Với Urban Circular Space và E2K, quần áo cũ sẽ được đem làm từ thiện và tái chế. Trong khi đó, REshare vận hành thêm mảng bán lại (recommerce) và xử lý rác thời trang.

Tình nguyện viên trong chiến dịch Re-commerce Atacama thu gom quần áo cũ từ đống rác thải ở sa mạc Atacama, Chile, để bán lại. Ảnh: The Guardian

Bán lại

Đây là giải pháp sáng suốt và thân thiện môi trường hơn quyên góp, theo The Guardian. Theo tổ chức thúc đẩy kinh tế tuần hoàn Ellen Macarthur Foundation, trung bình một món đồ thời trang chỉ được mặc 7-10 lần rồi bị thải bỏ, thậm chí có món chưa bao giờ được sử dụng. Nếu mặc nhiều gấp đôi số trên, con người có thể giảm dấu chân môi trường tới 44%.

Thị trường thời trang second-hand đang nở rộ tại Anh, với hai phần ba người dùng mua đồ cũ trực tuyến trong năm 2024. Xu hướng này được thúc đẩy bởi khủng hoảng chi phí sinh hoạt cùng mối lo ngại về môi trường. Một trong những nền tảng phổ biến trong lĩnh vực này là Vinted - startup từ Litva - hiện là kỳ lân tỷ USD. Đầu năm nay, họ tiến sang New York (Mỹ) - nơi 55% người dân thấy tủ đồ của họ không đủ không gian lưu trữ, và 70% giới trẻ sở hữu trên 3 món còn nguyên tem mác.

Tại Chile, Desierto Vestido, một tổ chức nâng cao nhận thức về rác thải dệt may, tổ chức chiến dịch Re-commerce Atacama đầu năm ngoái, nhằm bán lại quần áo Nike, Adidas, Calvin Klein còn mới từ các đống rác trên sa mạc Atacama. Mỗi năm, khoảng 40.000 tấn quần áo bị thải ra sa mạc này. Bastián Barria, đồng sáng lập Desierto Vestido, tìm thấy hàng trăm đồ thời trang ở nơi đây, một nửa trong số đó vẫn còn hoàn hảo.

Tại Việt Nam, Công ty TNHH Glammie Việt Nam nhận ký gửi quần áo đã qua sử dụng, với độ mới trên 90%. Người dùng cũng có thể tự bán hàng trên trang cá nhân hoặc tham gia sự kiện đổi đồ, thanh lý tại địa phương.

Một cửa hàng Uniqlo cung cấp dịch vụ sửa chữa đồ tại Anh. Ảnh: Uniqlo

Sửa chữa

Đây cũng là giải pháp nhằm tăng tái sử dụng (reuse) cho món đồ. Layla Sargent, nhà sáng lập nền tảng sửa chữa và may đo Seam, nói nhiều thợ sửa đồ là doanh nghiệp cá thể, kinh doanh dựa vào thương hiệu được truyền miệng. Nhiều doanh nghiệp công nghệ như Seam ra đời nhằm số hóa dịch vụ sửa đồ và may đo truyền thống.

Ngoài quần áo, dịch vụ sửa chữa còn phủ sang phụ kiện, từ đôi giày bị chó cắn đến đôi guốc bị hỏng gót. Một số công ty cung cấp dịch vụ sửa chữa tận nhà, hoặc nhận đồ qua đường chuyển phát.

Thay đổi phong cách, mục đích sử dụng

Amy Bannerman, Giám đốc phong cách thời trang cũ của eBay tại Anh, nói nếu người dùng cảm thấy tủ quần áo hiện tại nhàm chán, họ có thể thử nghiệm đầu tư một món mới để phối với các đồ thời trang đang có. "Đó có thể là một chiếc áo blazer ấm áp cho mùa đông. Tôi mặc nó với quần Levi’s ống đứng tối màu và một vài lớp áo ấm bên trong", Amy nói.

Một món đồ không phù hợp có thể chuyển đổi công năng. Ví dụ, các thợ lành nghề có thể biến chiếc váy cưới thành trang phục ngày thường, một chiếc tạp dề da lộn thành túi xách tiện lợi.

Tái chế

Thực tế, chỉ 1% sợi được tái chế thành sợi mới trên toàn cầu. Hầu hết quần áo cũ đều được đưa đến bãi rác hoặc tái chế hạ cấp thành các mặt hàng khác như giẻ lau, vật liệu cách nhiệt.

Vì vậy, chuyên gia khuyến nghị người dùng gửi đồ đến các đơn vị có chương trình tái chế minh bạch, thay vì bỏ vào thùng rác công cộng. Tại Anh, nền tảng áo in theo yêu cầu Teemill (tại đảo Wight) khởi xướng chương trình tuần hoàn áo cotton cũ. Theo đó, họ chấp nhận các mặt hàng có nhãn mác chứng minh chất liệu (trừ đồ lót và quần jeans), sau đó phối trộn với sợi cotton hữu cơ mới theo tỷ lệ 50:50 để dệt thành sợi mới cho thương hiệu thời trang Rapanui.

Reskinned - một doanh nghiệp kinh doanh đồ cũ, tái chế sáng tạo thời trang second-hand - chấp nhận đa dạng loại vải hơn. Họ cam kết bất cứ món đồ nào được gửi đến đều được sửa chữa, bán lại hoặc tái chế.

Giảm thiểu sử dụng

Trước vấn nạn rác thời trang và năng lực xử lý hữu hạn, giới chuyên gia khuyến nghị người dùng mua hàng có trách nhiệm, quan tâm tới chất liệu bền vững, và mặc lâu hơn để kéo dài vòng đời mỗi món đồ.

Thêm vào đó, Viện Nghiên cứu phát triển bền vững Hot or Cold khuyến nghị người dùng tiết chế mua sắm. Mỗi người chỉ nên mua 5 món thời trang mỗi năm.

Các chuyên gia cũng lưu ý về mức độ phân hủy của mỗi chất liệu thời trang, khi phần lớn luồng thải hiện ra bãi rác. Theo Reskinned, chất liệu linen, lanh phân hủy trong 2 tuần, vải cotton mất 1-5 tháng, denim cần 10-12 tháng. Polyester là vải gốc nhựa, đến đời con cháu cũng chưa phân hủy xong, còn kim sa (sequins) trên những chiếc váy tiệc lấp lánh sẽ mãi tồn tại cả trăm năm.

Bảo Bảo (theo The Guardian, UNEP, Reskinned)

Xử lý quần áo cũ đúng cách để giảm 'rác thải thời trang' - Báo VnExpress Kinh doanh