Hết thời chỉ trả tiền điện, nhiều hộ ngồi nhà kiếm tiền triệu từ mái pin

Một buổi chiều cuối tháng 6, khi nền nhiệt tại London (Anh) vượt ngưỡng 34 độ C, nhu cầu sử dụng điện tăng vọt khiến mạng lưới năng lượng chịu áp lực lớn. Ngay khi mặt trời lặn, các hệ thống pin mặt trời đồng loạt ngừng phát điện, đẩy giá điện trên thị trường giao ngay tăng thẳng đứng.

Trong khi hàng triệu hộ gia đình lo lắng trước hóa đơn năng lượng leo thang, Andrew Austin (34 tuổi, sống tại Shropshire, Anh) lại bình thản nhìn tài khoản của mình tăng thêm 60 bảng Anh (khoảng 82 USD) chỉ sau vài giờ.

“Nhà giao dịch” năng lượng tại gia

Khoản tiền tương đương chi phí tiền điện cả tháng của một căn hộ nói trên không đến từ sự may mắn. Austin đã tận dụng hệ thống pin lưu trữ gia đình có dung lượng 200 kWh để thu lợi nhuận. Anh thiết lập cơ chế sạc đầy khối pin bằng nguồn điện giá rẻ từ lưới vào ban ngày, sau đó xả ra và bán lại toàn bộ lượng điện này từ 16h đến 21h - khung giờ giá điện chạm đỉnh.

Đáng chú ý, toàn bộ quá trình diễn ra hoàn toàn tự động mà không cần can thiệp thủ công. Austin cài đặt một hệ thống máy tính tự động đồng bộ dữ liệu giá điện từng chu kỳ 30 phút từ nhà cung cấp Octopus Energy. Bảng giá được công bố cố định vào 16h mỗi ngày, giúp máy tính lập trình chính xác thời điểm mua vào giá rẻ và thời điểm phát điện sinh lời.

Theo ghi nhận của hãng tin Bloomberg, trong những tháng mùa hè cao điểm, Austin thu về trung bình 400 bảng Anh mỗi tháng nhờ việc kinh doanh chênh lệch giá điện. Số tiền này đủ để chi trả tiền thực phẩm hàng tháng cho một gia đình bốn người tại Anh. Thay vì xem biến động giá là gánh nặng, anh khẳng định: “Với tôi, đây không phải khủng hoảng mà là cơ hội”.

Động lực tài chính thúc đẩy chuyển đổi xanh

Lịch sử thị trường năng lượng bán lẻ hàng chục năm qua vốn chỉ vận hành theo một chiều,đó là công ty năng lượng bán nhiên liệu và người tiêu dùng trả tiền. Giờ đây, trật tự này đang đảo chiều khi hàng triệu người tiêu dùng tại châu Âu, Mỹ và Australia biến ngôi nhà của mình thành những “trạm phát điện mini” có khả năng tự sản xuất và kiếm tiền từ nguồn điện dư thừa.

Động lực chính thúc đẩy làn sóng này không chỉ nằm ở mục tiêu giảm phát thải, mà đến từ bài toán kinh tế thực tế. Chi phí sản xuất các thiết bị năng lượng tái tạo (chủ yếu từ Trung Quốc) ngày càng giảm sâu, trong khi giá điện sinh hoạt vẫn ở mức cao. Người dùng nhận thấy việc đầu tư pin lưu trữ và điện mặt trời có thể nhanh chóng thu hồi vốn nhờ khả năng chủ động mua thấp, bán cao trên thị trường.

Mark Purcell, một kỹ sư điện tại Queensland (Australia), người cũng đang áp dụng mô hình giao dịch điện tại nhà, nhận định: “Làm thế nào để thuyết phục người dân bảo vệ hành tinh? Câu trả lời là cho họ thấy họ sẽ tiết kiệm được bao nhiêu tiền”. Lợi ích sát sườn về tài chính đang trở thành đòn bẩy lớn nhất để người dân chủ động tham gia vào cuộc cách mạng xanh.

Làn sóng dịch chuyển này cũng đang thúc đẩy sự thay đổi trên diện rộng. Theo báo cáo từ Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (CREA), sự phát triển của xe điện tại Trung Quốc đã khiến tiêu thụ dầu thô của nước này giảm 9% trong quý II năm nay. 

Tại Ấn Độ, các xưởng cơ khí nhỏ lẻ cũng tự chế tạo hàng loạt xe tuk-tuk chạy pin nhập khẩu để thay thế xe kéo đạp, cho thấy xu hướng năng lượng sạch đang bắt rễ sâu rộng từ quy mô hộ gia đình và kinh doanh nhỏ.

Cơ hội cho người ở trọ và căn hộ chung cư

Không dừng lại ở các hệ thống pin lưu trữ đắt đỏ dành riêng cho biệt thự hay nhà mặt đất, công nghệ đang tiếp tục mở rộng tới nhóm người ở trọ và căn hộ chung cư thông qua mô hình "điện mặt trời cắm trực tiếp" (plug-in solar). Đây là các tấm pin nhỏ gọn, có thể gắn linh hoạt ngoài ban công hoặc góc sân rồi cắm thẳng vào ổ điện gia dụng để cấp điện trực tiếp cho thiết bị trong nhà.

Theo tờ The Guardian, một bộ thiết bị công suất 800 watt có giá khoảng 1.000 USD có thể tạo ra đủ điện cho tủ lạnh, tivi và các thiết bị cơ bản vận hành vào ban ngày. Glen Morris, Giám đốc Trung tâm Thí nghiệm Năng lượng Thông minh (Smart Energy Lab), cho biết: “Hệ thống có thể hoàn vốn chỉ sau 3 năm và tiếp tục hoạt động bền bỉ trong 20 năm tiếp theo. Với đa số người thuê nhà, đây là giải pháp duy nhất giúp họ sở hữu điện mặt trời và mang theo dễ dàng khi chuyển chỗ ở”.

Nghiên cứu cho thấy giải pháp cắm trực tiếp giúp mỗi hộ gia đình tiết kiệm từ 226 đến 372 USD tiền điện mỗi năm. Nhiều quốc gia như Anh, Đức, Tây Ban Nha và New Zealand đã chính thức cấp phép cho thiết bị này.

Bà Heidi Lee Douglas, Giám đốc điều hành tổ chức Solar Citizens, nhấn mạnh rào cản hiện nay không nằm ở công nghệ mà ở cơ chế quản lý: “Hơn một phần ba người dân thuê nhà hoặc sống ở chung cư đang bị bỏ lại phía sau nếu chính sách chưa theo kịp công nghệ”.

Khi ranh giới giữa người tiêu dùng và nhà sản xuất năng lượng ngày càng mờ nhạt, việc biến ổ cắm tại gia thành nguồn thu nhập hoặc công cụ tiết kiệm chi phí không còn là câu chuyện viển vông, mà đang trở thành xu hướng tiêu dùng thông minh trên toàn cầu.