Chuyên Cung Cấp Dịch Vụ Tư Vấn Giải Pháp Công Nghệ Thiết Bị Ngành May, Đào Tạo Phần Mềm Ngành May, Dịch Vụ Kỹ Thuật và Vật Tư- Linh Kiện ngành may với giá cả hợp lý và chất lượng đảm bảo.
TP - Những tàu lá dứa bị đốt trên đồng từng chỉ là phế phẩm trong mắt người nông dân. Với Đậu Văn Nam, đó là “tiền đang bị đốt” - nguồn nguyên liệu để anh tạo ra sợi dệt, tấm vải và đưa sản phẩm từ quê nhà ra thế giới.
Bỏ việc nghìn USD, đánh thức “mỏ vàng” từ lá dứa
Giữa những luống dứa xanh ngắt, Đậu Văn Nam (SN 1992, xã Tân An, Nghệ An) nâng trên tay tấm vải màu kem sữa, mềm và nhẹ. Ít ai nghĩ, để có được những mét vải ấy, nguyên liệu ban đầu chỉ là những tàu lá từng bị bỏ lại, thậm chí đốt ngay trên đồng sau mỗi vụ thu hoạch. “Ngày trước, nhìn những đống lá bị đốt, tôi chỉ nghĩ đó là phế phẩm. Sau này, tôi thấy nó là một tài nguyên đang bị bỏ quên”, anh Nam nói.
Tốt nghiệp loại xuất sắc ngành Cơ điện tử, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, anh Nam sang Nhật Bản làm kỹ sư thiết kế cơ khí, máy móc. Công việc ổn định, thu nhập hàng nghìn USD mỗi tháng. Tưởng như đã có một con đường vững chắc, nhưng một lần ghé quán bar ở Nhật Bản lại mở ra bước ngoặt. Trong câu chuyện với người pha chế về rượu Tequila, anh Nam biết cây thùa xanh - nguyên liệu làm nên loại rượu nổi tiếng của Mexico - còn mang một giá trị khác nằm ở những chiếc lá. Sau thu hoạch, lá được tách xơ để làm dây, bao tải và các vật liệu phục vụ dệt may. Câu chuyện ấy lập tức khiến anh Nam nghĩ đến những cánh đồng dứa ở quê nhà, nơi những tàu lá sau mỗi vụ thu hoạch thường bị bỏ lại hoặc đốt đi.
Anh Đậu Văn Nam bên các sản phẩm từ nguyên liệu lá dứa
“Cùng là lá sau thu hoạch, người ta có thể biến nó thành sản phẩm có giá trị. Vậy tại sao lá dứa của mình lại chỉ có một vòng đời là bị đốt?”. Câu hỏi ấy theo anh Nam suốt những năm tháng làm việc ở Nhật. Anh tìm hiểu về sợi dứa ở Philippines, về những loại vật liệu có nguồn gốc thực vật đang được sử dụng trong ngành dệt may. Càng tìm hiểu, anh càng nhận ra những cánh đồng dứa ở Việt Nam đang chứa một nguồn nguyên liệu lớn. Trong mắt người nông dân, đó là lá bỏ đi. Nhưng trong mắt anh Nam, đó là “tiền đang bị đốt”.
Năm 2019, anh bắt đầu rong ruổi qua các vùng trồng dứa để khảo sát. Những chuyến đi đưa anh Nam trở về với đồng ruộng, với những đống lá xanh bị bỏ lại sau mùa thu hoạch. Đại dịch COVID-19 ập đến, hành trình bị ngắt quãng. Giữa năm 2021, khi cuộc sống dần trở lại bình thường, anh Nam cùng ba người bạn thành lập doanh nghiệp, bắt đầu giấc mơ đưa sợi dứa vào sản xuất công nghiệp. Những chiếc lá đầu tiên được thu gom, cạo, tách xơ bằng tay. Những búi xơ thô ráp, dài ngoằng được anh Nam mang đi hỏi các chuyên gia, thầy cô. Câu hỏi lớn nhất lúc đó là: “Làm thế nào để biến những sợi xơ này thành nguyên liệu có thể đi vào dây chuyền dệt công nghiệp?”.
Cái khó đầu tiên nằm ngay ở thứ tưởng như dễ nhất: chiếc lá. Để tạo ra khoảng 1,8-2kg xơ thành phẩm, phải xử lý gần 100kg lá dứa tươi. Nếu làm thủ công, chi phí cao, năng suất thấp. Doanh nghiệp từng thử đưa máy bán tự động về các hộ dân, nhưng mỗi nơi một năng suất, sản lượng không ổn định. “Chúng tôi từng nghĩ chỉ cần có máy là giải quyết được bài toán. Nhưng máy đưa về hộ dân mà sản lượng thấp thì cuối cùng chi phí vẫn đội lên”, anh Nam nói.
“Có thể lúc đầu người khác cho rằng ý tưởng của mình điên rồ. Nhưng nếu đủ kiên trì và không ngừng hoàn thiện, sẽ đến lúc sản phẩm tự chứng minh giá trị. Tuổi trẻ, nếu không dám quăng mình vào việc khó, không dám lấm lem với đất đai xứ sở, làm sao biết mình cứng cỏi đến đâu?”. Anh Đậu Văn Nam
Bài toán nguyên liệu và công nghệ cứ quấn lấy nhau. Người dân không tin doanh nghiệp có thể mua lá lâu dài. Doanh nghiệp lại không thể đầu tư lớn nếu vùng nguyên liệu chưa ổn định. Có thời điểm, những người đồng hành lần lượt rời đi. Ba năm đầu, doanh nghiệp gần như không có doanh thu đáng kể. Có sản phẩm mẫu được mang đi thử nghiệm nhưng cuối cùng bị đối tác bỏ vào thùng rác. Anh Nam vẫn nhớ cảm giác ấy. “Tôi chết lặng. Mình mất rất nhiều thời gian, công sức để làm ra nó, nhưng người ta không dùng được thì họ bỏ đi. Lúc ấy tôi cũng tự hỏi liệu mình có đang đi sai đường không”, anh kể.
Trong mắt anh Nam, những cánh đồng dứa quê nhà đang cất giữ một “mỏ vàng” chưa được đánh thức
Cỗ máy “nuốt” lá, đưa sợi dứa ra thế giới
Đầu năm 2022, trong một xưởng nhỏ, anh Nam bắt đầu nghiên cứu hệ thống tách xơ dứa tự động. Bản vẽ được sửa đi sửa lại. Máy chạy thử rồi dừng. Bộ phận này thay đổi, bộ phận khác tiếp tục điều chỉnh. Có những lần tưởng như đã thành công nhưng khi nâng công suất, máy lại phát sinh lỗi. Tháng 6/2022, chiếc máy tách xơ dứa tự động đầu tiên hoàn thiện. Cỗ máy nặng khoảng 6 tấn, có thể xử lý 10-12 tấn lá tươi mỗi ngày. Những tàu lá dứa được đưa lên băng chuyền. Máy nghiền, ép, tách. Ở đầu bên kia, những sợi xơ dài, óng ánh lần lượt tuôn ra. Anh Nam đứng nhìn những sợi xơ chạy khỏi máy. Sau rất nhiều lần thất bại, cuối cùng chiếc máy cũng chạy ổn định. “Khoảnh khắc ấy chúng tôi mừng lắm. Trước đó đã có quá nhiều lần thử rồi thất bại”, chàng kỹ sư nhớ lại.
Nhưng cỗ máy chỉ mới mở được cánh cửa đầu tiên. Xơ dứa vẫn chưa thể trở thành sợi. Những sợi xơ thô, cứng, nhiều keo khiến dây chuyền kéo sợi công nghiệp liên tục bị kẹt. Máy móc vốn được thiết kế cho cotton và những loại xơ có tính chất ổn định, không dễ dàng tiếp nhận một loại nguyên liệu mới. Nam lại lên đường. Anh tìm đến Thái Lan, Ấn Độ, Trung Quốc để tìm hiểu công nghệ xử lý xơ, kéo sợi. Những gì học được lại được mang về Việt Nam thử nghiệm.
Từ một thứ bị bỏ lại trên ruộng, lá dứa nay được đưa vào chuỗi sản xuất với hơn 10 sản phẩm, sản lượng 15-18 tấn xơ thô và 10-12 tấn xơ bông mỗi tháng. Những cuộn sợi đầu tiên đã được dệt thành vải, xuất khẩu sang Nhật Bản. Hành trình ấy cũng đưa dự án nhiều lần được ghi nhận tại các sân chơi về đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp xanh.
Cuối năm 2023, một bước tiến quan trọng xuất hiện: xơ dứa được bông hóa thành công. Những sợi xơ dài, cứng được xử lý thành dạng bông với kích thước khoảng 25-30 micromet, phù hợp hơn với công nghệ kéo sợi. Nhưng khi đưa vào nhà máy dệt, dây chuyền lại đứng im. Anh cùng cộng sự lại “ăn nằm” tại nhà máy. Những người thợ kéo sợi lâu năm cùng các kỹ sư thử từng tốc độ máy, từng khe hở, từng hệ thống kim và trục cuốn. Rồi một ngày, máy chạy, xơ dứa đi vào, sợi dứa bước ra. Anh Nam cầm cuộn sợi trên tay, lặng người. “Cầm cuộn sợi trên tay, nước mắt tôi cứ chảy. Đó là cảm giác hạnh phúc nhưng cũng đầy bi tráng của tuổi trẻ”, anh chia sẻ.
Từ những sợi xơ thô ráp, anh Nam và cộng sự tạo ra sợi dệt, rồi phát triển hơn 10 sản phẩm từ lá dứa, phục vụ dệt may, nông nghiệp và vật liệu sinh học. Phần còn lại sau tách xơ được tận dụng làm phân hữu cơ, thức ăn chăn nuôi, viên nén đốt lò và giá thể nuôi nấm. Doanh nghiệp đang chuyển sang liên kết với các hợp tác xã, thu gom tập trung, hình thành vùng nguyên liệu ổn định. “Tôi không muốn chỉ làm ra một cuộn sợi, mà muốn tạo cả chuỗi từ cánh đồng đến nhà máy”, anh Nam chia sẻ.
