Từ mái nhà xưởng đến nguồn năng lượng tại chỗ

Dưới nắng ban ngày, những dãy pin mặt trời trải rộng trên mái nhà xưởng, phản chiếu ánh sáng giữa không gian sản xuất đang vận hành. Bên dưới, các công đoạn chăn nuôi, sản xuất kinh doanh, chế biến, đóng gói nông sản nối tiếp nhau, đòi hỏi nguồn điện ổn định để duy trì nhịp độ sản xuất.

Giữa hai không gian ấy là một mối liên kết ngày càng rõ nét: mái nhà không còn đơn thuần che nắng, che mưa, mà đang trở thành nơi tạo ra nguồn năng lượng phục vụ trực tiếp hoạt động kinh doanh.

Tại các doanh nghiệp chế biến nông sản ở khu vực Cư Jút và Krông Nô, tỉnh Lâm Đồng, việc đầu tư điện mặt trời mái nhà mở ra thêm lựa chọn trong bài toán bảo đảm nguồn điện phục vụ sản xuất. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào điện lưới, doanh nghiệp có thể khai thác nguồn điện được tạo ra ngay tại cơ sở, đặc biệt trong những giờ nắng thuận lợi.

Giá trị của mô hình này không chỉ nằm ở những tấm pin được lắp đặt trên cao. Điều quan trọng hơn là khả năng đưa nguồn điện phát ra hòa vào nhịp vận hành của dây chuyền, đáp ứng nhu cầu sử dụng điện tại thời điểm có nắng, qua đó góp phần giảm lượng điện phải mua từ lưới.

Khi lịch sản xuất bắt nhịp với giờ nắng

Nếu trước đây, việc sử dụng điện chủ yếu được tính toán theo nhu cầu vận hành của dây chuyền, thì khi có thêm nguồn điện mặt trời, doanh nghiệp có cơ hội sắp xếp lại lịch sản xuất để tận dụng tốt hơn nguồn năng lượng tại chỗ.

Cách làm này đòi hỏi doanh nghiệp phải nhìn lại biểu đồ phụ tải, xác định thời điểm nào tiêu thụ nhiều điện nhất, thiết bị nào có thể điều chỉnh lịch vận hành và công đoạn nào cần duy trì liên tục. Việc sắp xếp không thể thực hiện theo một công thức chung, mà phải căn cứ vào đặc thù từng dây chuyền và khả năng đáp ứng của hệ thống điện.

Một hướng khai thác khác là tận dụng nguồn điện mặt trời vào những thời điểm nắng tốt để vận hành các thiết bị làm mát, thông gió hoặc hệ thống lạnh theo nhu cầu thực tế. Với những cơ sở có điều kiện kỹ thuật phù hợp, việc điều chỉnh thời gian vận hành, kiểm soát nhiệt độ và hạn chế thất thoát lạnh có thể giúp nâng cao hiệu quả sử dụng điện mà vẫn bảo đảm yêu cầu bảo quản nguyên liệu, thành phẩm.

Nếu được đầu tư và tính toán phù hợp, hệ thống pin lưu trữ cũng có thể góp phần tích trữ phần điện dư vào thời điểm phát điện thuận lợi để sử dụng vào thời điểm khác. Tuy nhiên, giải pháp này cần được đánh giá trên cơ sở chi phí đầu tư, dung lượng lưu trữ, nhu cầu phụ tải và hiệu quả vận hành thực tế, không mặc nhiên là lựa chọn tối ưu cho mọi doanh nghiệp.

Điểm cốt lõi là tiết kiệm điện không đồng nghĩa với cắt giảm tùy tiện nhu cầu sử dụng. Một dây chuyền hoạt động kém hiệu quả, thiết bị tiêu hao nhiều năng lượng hoặc hệ thống làm mát vận hành thiếu hợp lý vẫn có thể khiến chi phí tăng cao, dù trên mái nhà đã có những tấm pin mặt trời.

Vì vậy, hiệu quả phải được đo bằng khả năng tạo ra nhiều giá trị sản xuất hơn trên mỗi đơn vị điện năng tiêu thụ; đồng thời bảo đảm chất lượng sản phẩm, tiến độ sản xuất và an toàn vận hành. Khi đó, điện mặt trời mái nhà không chỉ giúp giảm một phần hóa đơn tiền điện, mà còn trở thành động lực thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ông Vũ Thành Nam, Trưởng Điện lực Cư Jút cho biết: “Khi ngày càng nhiều doanh nghiệp đầu tư điện mặt trời mái nhà phục vụ sản xuất, bài toán vận hành của ngành Điện cũng thay đổi. Nếu trước đây chủ yếu dựa vào nhu cầu phụ tải để tính toán cấp điện, thì nay phải đồng thời theo dõi cả nguồn điện phát tại chỗ và lượng điện tiêu thụ của doanh nghiệp. Điều đó đòi hỏi công tác dự báo phụ tải linh hoạt hơn, tăng cường số hóa dữ liệu, giám sát vận hành và đánh giá khả năng tiếp nhận nguồn điện của lưới điện. Qua đó bảo đảm hệ thống vận hành an toàn, ổn định và hiệu quả”.

Sự chủ động về năng lượng của doanh nghiệp cũng đặt ra yêu cầu mới đối với ngành Điện. Khi mái nhà xưởng không chỉ là nơi tiêu thụ mà còn trở thành nguồn phát điện, quản lý lưới điện cần chuyển từ cách tiếp cận một chiều sang theo dõi, điều phối linh hoạt cả nguồn phát và phụ tải. Đây cũng là lúc vai trò đồng hành của ngành Điện trở nên quan trọng hơn, giúp doanh nghiệp khai thác hiệu quả nguồn điện tại chỗ mà vẫn bảo đảm an toàn cho hệ thống chung.

Tại Công ty Tuyết Thủy, thôn Đắk Wil, những tấm pin trên mái không chỉ tận dụng diện tích nhà xưởng mà còn gắn trực tiếp với hoạt động chế biến lúa gạo, nông sản. Với đặc thù sử dụng nhiều máy móc, điện mặt trời mái nhà mở thêm cơ hội để doanh nghiệp chủ động nguồn năng lượng, tính toán thời gian vận hành và kiểm soát chi phí sản xuất.

Ông Nguyễn Xuân Thủy, đại diện Công ty Tuyết Thủy, thôn Đắk Wil chia sẻ: “Đối với doanh nghiệp chế biến lúa gạo, nông sản, điện là đầu vào quan trọng, phục vụ nhiều công đoạn như xay xát, nghiền, sấy và vận hành máy móc. Việc tận dụng điện mặt trời mái nhà giúp chúng tôi có thêm nguồn điện tại chỗ, chủ động hơn trong tổ chức sản xuất và giảm một phần chi phí mua điện lưới. Quan trọng hơn, khi bố trí các công đoạn tiêu thụ nhiều điện vào thời điểm hệ thống phát điện tốt, doanh nghiệp có thể khai thác nguồn năng lượng hiệu quả hơn, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và sức cạnh tranh của nông sản”.

Ngành Điện đồng hành để nguồn điện vận hành an toàn

Sự xuất hiện của nguồn điện tại chỗ cũng làm thay đổi yêu cầu quản lý, vận hành hệ thống điện. Khi doanh nghiệp vừa nhận điện từ lưới vừa có nguồn phát điện mặt trời, việc theo dõi phụ tải và phối hợp vận hành cần được thực hiện chặt chẽ hơn.

Trong quá trình đồng hành với khách hàng tại Cư Jút và Krông Nô, nhân viên ngành điện đều có sự phối hợp kiểm tra các hạng mục liên quan như inverter, tủ điện, thiết bị đo đếm, dây dẫn và điểm đấu nối với hệ thống điện của cơ sở. Công tác hướng dẫn sử dụng điện an toàn, kiểm tra tình trạng thiết bị và nhận diện nguy cơ mất an toàn có ý nghĩa quan trọng, nhất là tại những nhà xưởng có môi trường sản xuất đặc thù.

Với hệ thống điện mặt trời mái nhà, yêu cầu an toàn không dừng ở thiết bị phát điện. Việc lắp đặt, bảo trì và xử lý sự cố phải tuân thủ quy trình kỹ thuật; hệ thống bảo vệ, tiếp địa, chống sét và các giải pháp phòng ngừa nguy cơ cháy phải được quan tâm đúng mức. Người lao động cần được hướng dẫn để nhận biết dấu hiệu bất thường, không tự ý can thiệp vào thiết bị khi chưa có chuyên môn.

Mặt khác, nguồn điện mặt trời phụ thuộc vào điều kiện bức xạ và có thể biến động theo thời tiết. Bởi vậy, hệ thống điện của doanh nghiệp vẫn cần được tính toán để đáp ứng nhu cầu khi nguồn phát giảm hoặc không có nắng. Việc đấu nối, vận hành phải phù hợp quy định và điều kiện kỹ thuật của lưới điện khu vực, tránh để việc khai thác nguồn điện tại chỗ ảnh hưởng đến an toàn, ổn định chung.

Tại Đắk Wil và các địa bàn có hoạt động chế biến nông sản, hiệu quả sử dụng năng lượng của doanh nghiệp còn gắn với mục tiêu phát triển kinh tế địa phương. Khi chi phí đầu vào được kiểm soát tốt hơn, quy trình sản xuất được cải tiến và nguồn lực được sử dụng hợp lý, doanh nghiệp có thêm điều kiện nâng cao sức cạnh tranh, duy trì hoạt động ổn định và mở rộng thị trường.